Ποδήλατο στην Αθήνα
Με συνεργασία, ανταλλαγή απόψεων και προτάσεις από επιστημονικούς φορείς και ποδηλατικές οργανώσεις προχώρησαν οι εργασίες για την ανάπτυξη του ποδηλάτου στην Αθήνα.
Για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια, η σκέψη για μια Αθήνα πιο φιλική στους ποδηλάτες, πιο ασφαλής για τις καθημερινές μετακινήσεις και με περισσότερο χώρο για τους ανθρώπους βρίσκεται στο επίκεντρο του σχεδιασμού του Δήμου Αθηναίων.Σε αυτό το πλαίσιο, πραγματοποιήθηκε συνάντηση εργασίας, τη Δευτέρα 15 Ιουνίου, υπό την Αντιδήμαρχο Αστικής Αναζωογόνησης και Ανθεκτικότητας κ. Μάρω Ευαγγελίδου, με αφορμή την παρουσίαση της μελέτης του Τοπικού Δικτύου Ποδηλατοδρόμων της Αθήνας, με ευρεία συμμετοχή εκπροσώπων της επιστημονικής κοινότητας, ποδηλατικών οργανώσεων, υπηρεσιών του Δήμου και άλλων εμπλεκόμενων δημόσιων φορέων.
Η συνάντηση ξεκίνησε με παρουσίαση της μελέτης που έχει εκπονηθεί από τους μελετητές και συνεχίστηκε με ανταλλαγή απόψεων και προτάσεις ανάμεσα στον Δήμο Αθηναίων, επιστημονικούς φορείς, ποδηλατικές οργανώσεις και απλούς πολίτες.
Τα θετικά…
Κοινή διαπίστωση όλων των συμμετεχόντων ήταν η ανάγκη για διαρκή συνεργασία και συντονισμό, ώστε η ανάπτυξη του ποδηλατικού δικτύου να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής στρατηγικής για τη βιώσιμη κινητικότητα στην Αθήνα.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης – και αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον – δεν υπήρξαν διαφωνίες ανάμεσα σε επιστημονικούς φορείς και ποδηλατικές οργανώσεις ενώ όλες οι παρεμβάσεις ανέδειξαν τα εξής θέματα, όπως σωστά τα καταγράφει το Δελτίο Τύπου του Δήμου Αθηναίων:
- Ανάγκη για ανάπτυξη κουλτούρας βιώσιμης κινητικότητας: Η υλοποίηση μιας ευρείας και στοχευμένης καμπάνιας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, είναι απαραίτητη. Στόχος η σταδιακή μείωση της εξάρτησης από το ιδιωτικό αυτοκίνητο καθώς και η ενίσχυση της χρήσης του ποδηλάτου, των ήπιων μορφών μετακίνησης και της δημόσιας συγκοινωνίας.
- Ρεαλιστικός και εφαρμόσιμος σχεδιασμός: Η μελέτη πρέπει να βασίζεται σε ρεαλιστικές, ώριμες και εφαρμόσιμες παρεμβάσεις, οι οποίες μπορούν να υλοποιηθούν άμεσα και να παράξουν ουσιαστικά αποτελέσματα για την καθημερινή μετακίνηση στην πόλη, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι πάντα θα υπάρχουν αντιρρήσεις στις αλλαγές που μας «ξεβολεύουν».
- Ανακατανομή του δημόσιου χώρου και κοινωνική αποδοχή: Η ανακατανομή του οδικού χώρου και η ενδεχόμενη αναδιοργάνωση των θέσεων στάθμευσης αποτελούν κρίσιμες προκλήσεις για την υλοποίηση παρεμβάσεων βιώσιμης κινητικότητας, καθώς απαιτούν προσεκτική διαχείριση και προσπάθειες κατάκτησης κοινωνικής συναίνεσης και κλίματος συνεργασίας, κατανόησης και σταδιακής προσαρμογής από όλους τους εμπλεκόμενους. Για τον λόγο αυτό ο Δήμος Αθηναίων εντάσσει την προώθηση της μικροκινητικότητας και του περπατήματος σε μια ευρύτερη στρατηγική που περιλαμβάνει και μέτρα πολιτικής στάθμευσης (εντός του Δήμου αλλά και σε επίπεδο Λεκανοπεδίου σε συνεργασία με τους αρμόδιους κρατικούς φορείς) με στόχο τη σταδιακή μετάβαση σε ένα βιώσιμο μοντέλο κινητικότητας και διαχείρισης του δημόσιου χώρου.
- Επιτάχυνση και απλούστευση των διαδικασιών έγκρισης και υλοποίησης: Οι δυσκολίες που προκύπτουν από την ανορθολογική κατανομή αρμοδιοτήτων και τις συνεπαγόμενες γραφειοκρατικές αγκυλώσεις καταγράφηκαν ως βασικό εμπόδιο. Επιπλέον, τονίστηκε η ανάγκη απλούστευσης και επιτάχυνσης των διαδικασιών αδειοδότησης και εγκρίσεων (κατεύθυνση στην οποία ήδη ο Δήμος επεξεργάζεται προτάσεις), ώστε οι παρεμβάσεις βιώσιμης κινητικότητας να μπορούν να υλοποιούνται αποτελεσματικότερα.
- Εφαρμογή και εποπτεία των κυκλοφοριακών ρυθμίσεων: Η επιτυχία των κυκλοφοριακών παρεμβάσεων δεν εξαρτάται μόνο από τον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους, αλλά και από τη συνεπή αστυνόμευση (από Δημοτική Αστυνομία και Τροχαία) και την αποτελεσματική εφαρμογή των θεσμοθετημένων κυκλοφοριακών ρυθμίσεων.
- Υποδομές στάθμευσης ποδηλάτων: Εφαρμογή οριζόντιων μέτρων που θα συνοδεύουν την ανάπτυξη του ποδηλατικού δικτύου, όπως η συστηματική πρόβλεψη θέσεων στάθμευσης ποδηλάτων σε κομβικά σημεία της πόλης, με προτεραιότητα σε σταθμούς και κόμβους μετεπιβίβασης των μέσων μαζικής μεταφοράς (συνδυασμένη μετακίνηση) και σχολικές μονάδες (ανάπτυξη ποδηλατικής κουλτούρας στις νεότερες ηλικίες).
- Ολοκληρωμένο σύστημα μικροκινητικότητας: Επιταχύνεται η διασύνδεση του ποδηλατικού δικτύου με το σύστημα κοινόχρηστων ηλεκτρικών ποδηλάτων και τις σχετικές υποδομές φόρτισης που αναπτύσσει ο Δήμος Αθηναίων, στο πλαίσιο του προγράμματος ψηφιακού μετασχηματισμού Smart Cities, και η εξασφάλιση θέσεων στάθμευσης ποδηλάτων εντός των δημοτικών υπόγειων πάρκινγκ.
- Σταδιακή ανάπτυξη του δικτύου: Η διασύνδεση με το μητροπολιτικό δίκτυο ποδηλατοδρόμων (όταν υλοποιηθεί) και τα αντίστοιχα δίκτυα των όμορων Δήμων, ως ενιαίο και συνεκτικό σύστημα μετακινήσεων, κρίθηκε αναγκαία. Συμφωνήθηκε όμως ότι είναι σημαντικό για την Αθήνα να προχωρήσει άμεσα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση του τοπικού ποδηλατικού δικτύου, παράλληλα με τον Βόρειο Ποδηλατικό Άξονα που προωθεί η Περιφέρεια.
- Συνέργεια με τον Τοπικό Πολεοδομικό Σχεδιασμό: Το ποδηλατικό δίκτυο σχεδιάζεται σε σύνδεση με το υπό εκπόνηση Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο και επιδιώκει τη βελτίωση της προσβασιμότητας, λαμβάνοντας υπόψη τις προβλεπόμενες χρήσεις γης και τις αρχές της «Ανοιχτής Γειτονιάς των 15 λεπτών».
- Συντήρηση του οδικού δικτύου: Η συστηματική συντήρηση του οδικού δικτύου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ασφαλή και άνετη ποδηλατική μετακίνηση.
Τροφή για σκέψη…
Η μελέτη που παρουσιάστηκε ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός συνεκτικού και εφικτού δικτύου, με την ελάχιστη όχληση στις υπάρχουσες δομές και ευκαιρίες για επέκταση. Περιλαμβάνει σχεδόν όλες τις γειτονιές της Αθήνας και θα μπορούσε να αποτελέσει μια εξαιρετική βάση για την περαιτέρω ανάπτυξης της χρήσης του ποδηλάτου.
Προβληματισμό φυσικά αποτέλεσαν και ορισμένες διαπιστώσεις που θα καθορίσουν την εξέλιξη του έργου:
- Δεν φαίνεται ακόμα να μπορεί να υπάρξει σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης των εργασιών.
Ο χρόνος για την επικοινωνία και η λήψη των απαραίτητων αδειοδοτήσεων από τις συναρμόδιες υπηρεσίες θα μπορούσε να τορπιλίσει το όλο εγχείρημα (κάτι που είδαμε να έχει συμβεί και στο παρελθόν, όταν επί δημαρχίας Καμίνη το Δημοτικό Συμβούλιο είχε εγκρίνει ομόφωνα μελέτη για δημιουργία ποδηλατικών υποδομών η οποία με κάποιο… μαγικό τρόπο «κόλλησε» στο Υπουργείο και την Αποκεντρωμένη Διοίκηση. - Η έννοια του «ολοκληρωμένου δικτύου μικροκινητικότητας» φαντάζει προς το παρόν υπεραισιόδοξη καθώς στηρίζεται σε ένα σύστημα κοινόχρηστων ποδηλάτων το οποίο ακόμα δεν φαίνεται να μπορεί να λειτουργήσει και ίσως να φέρει περισσότερα προβλήματα από λύσεις.
- Ο χρόνος μετρά αντίστροφα: οι αλλαγές στις πόλεις απαιτούν – δικαιολογημένα – χρόνο. Και αν αυτές δεν έχουν ξεκινήσει πριν ακόμη την εκλογή του Δημάρχου, μοιάζει πρακτικά δύσκολο να υλοποιηθούν. Όσο πιο αργά, δε, αποφασίζονται στη διάρκεια της θητείας, τόσο μεγαλύτερα τα προβλήματα. Με αυτό το δεδομένο, οι καλές προθέσεις και ο όσο το δυνατόν πιο ορθολογικός σχεδιασμός είναι μεν απαραίτητα και σε αυτή την περίπτωση αξίζουν επιβράβευση αλλά στο «δια ταύτα» είναι πολύ πιθανό να μην προλάβουν να υλοποιηθούν.
- Η χρηματοδότηση και ο σαφής προϋπολογισμός θα έπρεπε να είναι το πρώτο δεδομένο για την υλοποίηση της πρότασης αλλά είναι κάτι για το οποίο προς το παρόν δεν έχουμε ακούσει κάτι. Μοιάζει δηλαδή να μην υπάρχει ένα σαφές budget καθώς και από πού θα προέλθουν οι πόροι, παρόλο που η μελέτη έχει λάβει υπόψη τους περιορισμένους πόρους και δεν περιλαμβάνει φαραωνικούς σχεδιασμούς αλλά εφικτές υλοποιήσεις.
Πόσο αισιόδοξοι είμαστε;
Το γεγονός ότι για πρώτη φορά εδώ και αρκετά χρόνια ο Δήμος Αθηναίων είναι προς τη σωστή κατεύθυνση, μας ευχαριστεί και μας δίνει την αισιοδοξία να περιμένουμε κάποια έκπληξη.
Ρεαλιστικά, η υλοποίηση – όπως και κάθε αλλαγή σε μια μεγάλη πόλη – δεν είναι απλή υπόθεση. Και δεν ήταν απλή ούτε σε πόλεις όπου η Τοπική Αυτοδιοίκηση είχε πολύ περισσότερες εξουσίες και μεγαλύτερη αυτονομία απ’ ότι ο Δήμος Αθηναίων. Και όπου υπήρχε ένα σαφές πλάνο πριν ακόμα τις εκλογές.
Από την άλλη, ανάμεσα στους συμμετέχοντες της συνάντησης – εκτός από τις ποδηλατικές οργανώσεις – υπήρχαν επιστήμονες και απλοί πολίτες που φάνηκαν ιδιαίτερα θετικοί με το έργο και αυτό, πιστεύω, εκφράζει και τη γνώμη μιας σημαντικής πλευράς της ελληνικής κοινωνίας.
Δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω με βεβαιότητα αν αποτελεί την πλειοψηφία ή όχι αλλά η αίσθησή μου είναι πως ναι. Και σίγουρα δεν είναι πλέον ένας μικρός αριθμός «γραφικών ποδηλατών» που ενδιαφέρεται για το ποδήλατο. Είναι ένας μεγάλος αριθμός πολιτών, που αναζητούν εναλλακτικά μέσα καθημερινής μετακίνησης για την πόλη τους και αυτό είναι από μόνο του σημαντικό.
Το πώς θα χειριστεί τις δυσκολίες ο Δήμος Αθηναίων και η γεμάτη όρεξη για αλλαγή ομάδα του, μένει να φανεί στο επόμενο διάστημα αλλά σε κάθε περίπτωση αξίζει να επισημάνουμε ότι είναι η πρώτη φορά που έχουμε φτάσει τόσο κοντά στην αποδοχή ενός ολοκληρωμένου (ολοκληρωμένου για αρχή…) σχεδίου για την ανάπτυξη της χρήσης του ποδηλάτου και αυτό είναι από μόνο του κάτι που αξίζει να υποστηρίξουμε. Και αξίζουν συγχαρητήρια στον Δήμο Αθηναίων και την ομάδα του.
Αν θέλουμε να κάνουμε μόνο κριτική, γίνεται και θα μπορούσε κάποιος να βρει πολλά να πει – όπως για όλα άλλωστε. Αλλά δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Αυτό που χρειάζεται αυτή τη στιγμή είναι λογική, κατανόηση της πραγματικότητας σε Ευρωπαϊκό επίπεδο – επαναλαμβάνω, πουθενά η αλλαγή δεν ήρθε σε ένα βράδυ – και στήριξη των αποφάσεων εκείνων που είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Και το συγκεκριμένο σχέδιο, είναι προς τη σωστή κατεύθυνση.
Και, φυσικά, συνεργασίες, κάτι για το οποίο δεσμεύτηκε τόσο ο Δήμος Αθηναίων όσο και όλοι οι παρευρισκόμενοι, με στόχο το καλό της πόλης.