Τα αναψυκτικά δεν έχουν καμία θέση στη διατροφή του ανθρώπου και ειδικά στη διατροφή των αθλητών. Είναι μία κακή λύση για ενυδάτωση, γι΄ αυτό καλό είναι να αποφεύγονται εντελώς.
Για τους μη αθλούμενους η κατανάλωσή τους είναι καταστροφική, ίσως πολύ περισσότερο από ότι στους αθλούμενους.
Λίγη ιστορία
Είναι αλήθεια ότι η Coca-Cola είναι ένα φάρμακο, που εφευρέθηκε από κάποιον Αμερικανό φαρμακοποιό, για να μειώνει το αίσθημα του βάρους στο στομάχι μετά από ένα βαρύ γεύμα. Η ευημερία πολλαπλασίασε την ποσότητα των θερμίδων στο τραπέζι των κατοίκων της Δύσης. Έτσι, μαζί με τις πολλές, αλλά όχι πάντα καλές θερμίδες ήρθε και ο κοιλόπονος. Ο εφευρέτης ανέτρεξε στη φαρμακολογία της εποχής και στα εκχυλίσματα φυτών για τη θεραπεία και πρόσεξε ότι και τα δύο φυτά έχουν την ιδιότητα να μειώνουν το αίσθημα της δυσπεψίας (δυσκολία στην πέψη ή κοιλόπονος), επειδή επιταχύνουν την κινητικότητα του στομάχου, αυτό σημαίνει ότι βοηθούν το στομάχι να αδειάζει πιο γρήγορα τα περιεχόμενα του στο λεπτό έντερο. Έφτιαξε λοιπόν, ένα φάρμακο με εκχύλισμα από το φυτό κόκα, στα τέλη του 19ο αιώνα ήταν νόμιμο και το φυτό κόλα (φυτό που περιέχει καφεΐνη) χωρίς φαντασία έδωσε το όνομα των θαυματουργών φυτών στο σκεύασμα και το πουλούσε ως φάρμακο στο φαρμακείο του.
Μετά από ένα χρόνο βρέθηκε ένας έξυπνος επιχειρηματίας, που αγόρασε την πατέντα και έφερε το φάρμακο στα ποτήρια όλου του κόσμου με τη βοήθεια της διαφήμισης. Σήμερα, το εν λόγω ποτό δεν περιέχει ούτε κόκα ούτε κόλα, αν και έχει διατηρήσει το όνομά του και φτιάχνεται από απλά χημικά συστατικά. Το μείγμα αντιγράφτηκε από διάφορες άλλες εταιρείες, ακόμα και αραβικές και κυκλοφορούν στο εμπόριο ποτά με αντίστοιχες ιδιότητες και διαφορετική σύνθεση. Συνολικά αυτά τα ποτά ονομάζονται αναψυκτικά, από τα οποία η Coca-Cola είναι το πρωτότυπο.
Tι περιέχουν τα αναψυκτικά
Αν κάποιος διαβάσει τα συστατικά των αναψυκτικών θα ανακαλύψει ότι τα περισσότερα του είναι εντελώς άγνωστα, κάτι που σίγουρα δεν είναι καλό. Δε θα σταθώ όμως ούτε στα συντηρητικά, ούτε στους σταθεροποιητές και τα αλλά χημικά. Θα ασχοληθώ μόνο με τα κύρια συστατικά, δηλαδή τα σάκχαρα, τις πρωτεΐνες, το νάτριο, το κάλιο, την καφεΐνη και φυσικά τις θερμίδες.
| Ανά 100γρ Σάκχαρα | Ποτά τύπου κόλα 11γρ (11%) | Πορτοκαλάδες 12γρ. (12%) | Λεμονάδες 14γρ. (14%) |
| Νάτριο | 4mg | 12mg | 3mg |
| Κάλιο | 1mg | 2mg | 20mg |
| Πρωτεΐνες | 0,1γρ | 0 | 0 |
| Καφεΐνη | 10 mg | 0 mg | 0 mg |
| Θερμίδες | 42 | 48 | 53 |
Tα σάκχαρα
Ως επί το πλείστον τα ποτά αυτά περιέχουν απλά σάκχαρα ή δισακχαρίτες . Η ιδανική περιεκτικότητα σε σάκχαρα στα ποτά για ενυδάτωση πρέπει να είναι 4-8%, ενώ στα αναψυκτικά είναι 11-14%. Αυτό καθυστερεί την κινητικότητα του στομάχου και την απορρόφηση των υγρών. Αυτό συμβαίνει, γιατί τα ποτά είναι υπέρτονα και δεν είναι κατάλληλα για τις περισσότερες ανάγκες ενυδάτωσης. Εξαίρεση αποτελούν οι περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο αθλητής προπονείται σε άθλημα αντοχής χωρίς απώλειες υγρών λόγω καιρικών συνθηκών. Πράγματι, πολλοί αθλητές του σκι (ειδικά cross-country) καταναλώνουν υπέρτονα ποτά για ενυδάτωση, 10-15% σάκχαρα, γιατί οι ανάγκες τους για ενέργεια είναι πιο έντονες και οι απώλειες υγρών είναι περιορισμένες.
Αν κάποιος θέλει οπωσδήποτε να καταναλώσει κάποιο αναψυκτικό, μπορεί να το αραιώσει με νερό, για να κάνει το διάλυμα ισοτονικό. Σε αυτήν την περίπτωση αναμειγνύει ένα κουτάκι Coca-Cola 330 ml με 170 ml νερό και το διάλυμα θα έχει περιεκτικότητα περίπου 7% σε υδατάνθρακες. Αν θεωρεί ότι το μείγμα δεν είναι εύγευστο και επιμένει να πιει ένα αναψυκτικό, ας το πιει αμέσως μετά την προπόνηση, αφού έχει πιει αρκετό νερό. Έτσι, η περιεκτικότητα σε σάκχαρο θα μειωθεί, γιατί η ανάμειξη θα γίνει στο στομάχι.
Hλεκτροδιαλύτες
Τα αναψυκτικά περιέχουν ηλεκτρολύτες, αν και οι πιο σημαντικοί για τους αθλητές είναι το νάτριο και το κάλιο. Οι περιεκτικότητες πάντως είναι τυχαίες και είναι πολύ πιο χαμηλές από τις απαιτούμενες, ώστε να έχουμε κάποιο αποτέλεσμα.
Πρωτεϊνες
Στα αναψυκτικά υπάρχουν πρωτεΐνες σε αμελητέες ποσότητες ή δεν υπάρχουν καθόλου. Στα ποτά τύπου κόλα αναφέρεται ότι υπάρχουν ελάχιστες, οι οποίες δεν μπορούν να ωφελήσουν σε τίποτα.
Kαφεϊνή
Έχουμε τονίσει ότι η καφεΐνη για τον αθλητή πρέπει να είναι ένα εργαλείο και όχι μόνο μια επιλογή. Η κατανάλωση καφεΐνης δεν έχει θέση σε καμία μορφή ειδικά μετά την άθληση, γιατί δρα σαν διουρητικό. Διουρητική είναι μια ουσία, που οδηγεί σε αυξημένη απώλεια ούρων από το σώμα. Ένα κουτάκι καφεϊνούχου αναψυκτικού περιέχει 33mg καφεΐνης, ποσότητα που είναι ανάλογη με έναν espresso. Τέτοια ποσότητα καφεΐνης μπορεί να οδηγήσει σε μικρή, αλλά όχι αμελητέα απώλεια υγρών από το ουροποιητικό.
Τέλος, συχνά αναφέρεται ότι άτομα, που δεν είναι εξοικειωμένα με την καφεΐνη, έχουν νευρικότητα και αϋπνία μετά από κατανάλωση καφεϊνούχων αναψυκτικών. Δεν είναι λίγα τα περιστατικά, που άτομα μετά από απογευματινή προπόνηση καταναλώνουν καφεϊνούχα αναψυκτικά και δυσκολεύονται να κοιμηθούν. Το αστείο ή τραγικό είναι ότι νομίζουν ότι δεν μπορούν να κοιμηθούν, γιατί προπονούνται μέχρι αργά, ενώ το πρόβλημα βρίσκεται στη λανθασμένη επιλογή ενυδάτωσης.
Tερηδόνα
Ακόμα και τα μικρά παιδιά ξέρουν ότι η ζάχαρη προκαλεί τερηδόνα. Οι ενήλικες, επειδή έχουν διαφορετικές διατροφικές συνήθειες από τα παιδιά και δίνουν μεγαλύτερη σημασία στην υγιεινή του στόματος, πάσχουν από τερηδόνα πιο σπάνια. Η κατανάλωση όμως, σακχαρούχων ποτών προκαλεί τερηδόνα και στους ενήλικες. Ό,τι ισχύει για τα αθλητικά ποτά, ισχύει και για τα αναψυκτικά, δηλαδή ότι αυξάνουν τον κίνδυνο τερηδόνας 30 φορές. Ειδικά, όσοι καταναλώνουν αναψυκτικά, όταν αθλούνται, κινδυνεύουν περισσότερο, γιατί η παραγωγή σάλιου μειώνεται κατά την άθληση και το πρόβλημα είναι διπλό.
Λιπογόνο ορμονικό προφίλ
Η απότομη κατανάλωση μεγάλης ποσότητας απλών υδατανθράκων (μονοσακχαρίτες ή και δισακχαρίτες) μαζί με ουσίες, που επιταχύνουν την κινητικότητα του στομάχου, ανθρακικό και καφεΐνη, ανεβάζουν απότομα τη στάθμη του σακχάρου στο αίμα. Κάτι τέτοιο είναι πολύ καλό και αναγκαίο, όταν συμβαίνει κατά τη διάρκεια ή έστω μέχρι δύο ώρες μετά την άσκηση, αλλά καταστροφικό, όταν συμβαίνει με άδειο στομάχι και χωρίς να προηγείται γυμναστική.
Αυτό συμβαίνει, γιατί αυξάνεται απότομα το σάκχαρο του αίματος και ο οργανισμός εκκρίνει ένα σύνολο ορμονών, που προκαλούν λιπογένεση. Ίσως να σας έχουν πει ότι, όταν πίνετε ένα αναψυκτικό, η ζάχαρη, που περιέχει, γίνεται λίπος. Κάτι τέτοιο, αν και υπεραπλουστευμένο, είναι αλήθεια. Στην προσπάθεια του ο οργανισμός να μειώσει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα παράγει και εκκρίνει διάφορες ορμόνες, που προάγουν τη λιπογένεση, δηλαδή τη δημιουργία και αποθήκευση λίπους. Συνολικά, αυτήν την αντίδραση του οργανισμού την αποκαλούμε “λιπογόνο ορμονικό προφίλ”. Να επισημάνω εδώ ότι αυτό το προφίλ δε συμβαίνει, όταν καταναλώνουμε αναψυκτικά με γεμάτο στομάχι, γιατί το σάκχαρο δεν ανεβαίνει τόσο απότομα.
Το ίδιο ισχύει και για τα αθλητικά ποτά και για όλα τα ποτά, που περιέχουν σάκχαρα, καθώς και για τροφές που είναι πλούσιες σε σάκχαρα, όπως τα γλυκά.
Πρακτικές συμβουλές
– Οι ειδικοί συμβουλεύουν ότι η κατανάλωση αναψυκτικών πρέπει να αποφεύγεται, γιατί βλάπτει. Αλλά εφόσον κάποιος επιμένει στην κατανάλωση αναψυκτικών, καλό είναι να ακολουθεί τις παρακάτω συμβουλές, για να μειώσει τον κίνδυνο όσο γίνεται περισσότερο.
– Καλό είναι τα αναψυκτικά να καταναλώνονται μόνο μετά ή κατά τη διάρκεια της προπόνησης και ποτέ πριν.
– Η κατανάλωση των αναψυκτικών να γίνεται μόνο με γεμάτο στομάχι, δηλαδή μετά τα γεύματα.
– Καλό είναι να αποφεύγονται τα καφεϊνούχα αναψυκτικά το βράδυ και το απόγευμα, γιατί υπάρχει κίνδυνος να δημιουργήσουν αϋπνία και νευρικότητα
– Αν σκοπεύει κάποιος να καταναλώσει ένα αναψυκτικό μετά την προπόνηση, καλό είναι πρώτα να πιει πολύ νερό.
Καλό είναι επίσης, να συνυπολογίσει και τις θερμίδες των αναψυκτικών που καταναλώνει, διότι μπορεί να είναι πιο πολλές απ΄ ότι νομίζει (μισό λίτρο=210 θερμίδες)
Τέλος, να μην παραλείπει να πλένει τα δόντια του μετά.