Η υγιεινή των δοντιών είναι πρωταρχικής σημασίας για κάθε ανθρώπινο οργανισμό. Η καθημερινή σωστή στοματική υγιεινή μπορεί να προστατεύσει τους ιστούς της στοματικής κοιλότητας από διάφορες παθολογικές καταστάσεις.
Δυστυχώς, η συχνότητα εμφάνισης οδοντικών προβλημάτων στην Ελλάδα είναι πολύ υψηλή. Μία κοινωνική ομάδα, που έχει υψηλή συσχέτιση με την τερηδόνα και την οδοντική διάβρωση, είναι αυτή των αθλητών αντοχής και οι ποδηλάτες ανήκουν σε αυτή την ομάδα. Κύρια αιτία για αυτή την κατάσταση αποτελούν οι ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες των αθλητών αντοχής κατά τη διάρκεια της άσκησης. Οι ενδογενείς αποθήκες υδατανθράκων εξαντλούνται κατά τη διάρκεια παρατεταμένης άσκησης. Αυτό έχει ως συνέπεια, την ανάγκη για κατανάλωση υδατανθράκων κατά τη διάρκεια της άσκησης, για να βελτιωθεί η απόδοση και η αντοχή του αθλητή.
Μελέτες έχουν δείξει ότι η καλύτερη πρόσληψη υδατανθράκων γίνεται με τη μορφή ροφημάτων, που περιλαμβάνουν κυρίως γλυκόζη και πολυμερή της γλυκόζης (μαλτοδεξτρίνες). Η ιδανικότερη συγκέντρωση υδατανθράκων στο διάλυμα είναι 2-8% και μπορεί να προέρχεται από διάφορα είδη υδατανθράκων. Η γλυκόζη, η σουκρόζη, η μαλτόζη και τα ολιγομερή της γλυκόζης ενδείκνυνται, ενώ η φρουκτόζη καλό είναι να αποφεύγεται, αφού είναι δυνατόν να προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές, όταν καταναλώνεται σε μεγάλες συγκεντρώσεις.
Πώς όμως οι υδατάνθρακες επηρεάζουν τη στοματική υγεία;
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έρχεται μέσα από τον ορισμό της τερηδόνας.
Τερηδόνα είναι η νόσος, που οφείλεται σε μικροοργανισμούς, που υπάρχουν φυσιολογικά στη στοματική κοιλότητα και καλούνται τερηδονογόνοι. Οι τερηδονογόνοι μικροοργανισμοί σχηματίζουν αποικίες στις οδοντικές επιφάνειες (οδοντική πλάκα) και προκαλούν ζύμωση των υδατανθράκων προς παραγωγή οξέων. Τα παραγόμενα οξέα προκαλούν απασβεστίωση (απώλεια ανόργανων συστατικών) των σκληρών οδοντικών ιστών με αποτέλεσμα τη δημιουργία τερηδονικών κοιλοτήτων.
Η απασβεστίωση των σκληρών οδοντικών ιστών ξεκινά, όταν το ph (δείκτης οξύτητας ενός διαλύματος) στην οδοντική πλάκα βρεθεί κάτω από το όριο του 5,5 ( pH 7 = ουδέτερο). Στο παρακάτω διάγραμμα το κόκκινο βέλος δείχνει τη χρονική στιγμή πρόσληψης των υδατανθράκων. Η λήψη των υδατανθράκων προκαλεί την παραγωγή οξέων από την οδοντική πλάκα, με αποτέλεσμα την πτώση του ph κάτω από το κρίσιμο επίπεδο του 5,5, οπότε ξεκινά η απασβεστίωση. Η φυσιολογική παραγωγή σιέλου (pH 13) εξουδετερώνει τα παραγόμενα οξέα, με συνέπεια το ph να επανέρχεται σταδιακά στα φυσιολογικά επίπεδα. Η επαναφορά του ph στο ουδέτερο επίπεδο επιτυγχάνεται σε περίπου 20 λεπτά.
Η συχνή λήψη υδατανθράκων συμβάλλει στη διατήρηση του pH σε χαμηλά επίπεδα για εκτεταμένα χρονικά διαστήματα, έχοντας ως αποτέλεσμα μία έντονη απασβεστίωση.
Συμπέρασμα: σημαντικότερο ρόλο στη δημιουργία οδοντικών κοιλοτήτων παίζει η συχνότητα λήψης υδατανθράκων και όχι η ποσότητα αυτών.
Oδοντική διάβρωση;
Οι ποδηλάτες, όπως προαναφέρθηκε, εμφανίζουν υψηλά ποσοστά οδοντικής διάβρωσης. Τι είναι όμως η οδοντική διάβρωση; Η οδοντική διάβρωση αποτελεί μια άλλη παθολογική κατάσταση των σκληρών οδοντικών ιστών, κατά την οποία παρατηρείται μη αντιστρεπτή απώλεια σκληρών οδοντικών ιστών μέσω μιας χημικής διεργασίας, κατά την οποία δεν παίρνουν μέρος μικροοργανισμοί, κάτι που συμβαίνει στην περίπτωση της τερηδόνας. Η απασβεστίωση των οδοντικών ιστών προκαλείται από οξέα, τα οποία εισάγονται στη στοματική κοιλότητα από εσωτερικές (π.χ. οξέα πεπτικού συστήματος) ή εξωτερικές πηγές (π.χ. όξινα ποτά).
Η συχνή πρόσληψη ισοτονικών ποτών αυξάνει τον κίνδυνο της οδοντικής διάβρωσης, διότι το ph αυτών των ποτών είναι χαμηλότερο του 5,5, με αποτέλεσμα να επιταχύνει την απασβεστίωση των ιστών. Φυσικά, πρέπει να γίνει αναφορά στο γεγονός ότι τα ισοτονικά ποτά προσφέρουν στον αθλητή την απαιτούμενη ενέργεια και τα απαιτούμενα υγρά για τη διατήρηση υψηλής επίδοσης καθ’ όλη τη διάρκεια του αγωνίσματος. Επομένως, ο αθλητής πρέπει να βρει μία μέση λύση. Θετική συμβολή σε αυτή την προσπάθεια μπορούν να έχουν οι ακόλουθες συμβουλές:
– Σωστή και καθημερινή στοματική υγιεινή. Η καθημερινή αφαίρεση της οδοντικής πλάκας περιορίζει στο ελάχιστο την παραγωγή οξέων. Η χρήση φθοριούχου οδοντόπαστας συμβάλλει στην ενασβεστίωση των απασβεστιωμένων ιστών.
– Τακτικοί οδοντιατρικοί έλεγχοι. Ο οδοντίατρος μπορεί να διαγνώσει κλινικά ή ακτινογραφικά την απασβεστίωση των οδοντικών ιστών ή μία αρχόμενη τερηδονική κοιλότητα. Με τη χρήση κατάλληλων υλικών μπορεί να αποκαταστήσει τις βλάβες σε αρχικά στάδια ή να αποτρέψει την εξέλιξή τους.
– Μάσηση οδοντότσιχλας (χωρίς ζάχαρη) μετά τη λήψη υδατανθράκων προκαλεί γρηγορότερη αύξηση του ph της στοματικής κοιλότητας μέσω της διέγερσης των σιελογόνων αδένων για την παραγωγή επιπλέον σιέλου.
-Κατάποση νερού μετά τη λήψη υδατανθρακούχων ποτών βοηθά στο ξέπλυμα της στοματικής κοιλότητας από το υδατανθρακούχο διάλυμα.
– Λήψη υδατανθράκων με μεσοδιαστήματα μεγαλύτερα των 20 λεπτών.
Αξίζει να αναφερθεί ότι η στοματική υγεία του ποδηλάτη μπορεί να επηρεαστεί και από οδοντικούς τραυματισμούς. Σημαντική προστασία σε αυτόν τον τομέα προσφέρουν οι ειδικοί οδοντικοί νάρθηκες προστασίας. Οι αθλητές, που συμμετέχουν σε καταβάσεις, κρίνεται σκόπιμο να συμπεριλάβουν τέτοιου είδους νάρθηκες στο βασικό τους εξοπλισμό. Δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι πάντοτε η πρόληψη είναι καλύτερη από τη θεραπεία.